جرم گیری دندان ضرر دارد؟ بررسی ۷ باور اشتباه رایج
آیا جرم گیری دندان به مینای دندان آسیب می‌زند؟ ۷ باور اشتباه درباره ضرر جرم گیری، حساسیت بعد از جرم گیری، پلاک دندان و جرم گیری در خانه را بررسی می‌کنیم.
جرم گیری دندان ضرر دارد؟ بررسی ۷ باور اشتباه درباره جرم گیری
جرم گیری دندان یکی از رایج‌ترین اقدامات برای کنترل تجمع جرم و حفظ سلامت لثه است، اما باورهای نادرستی درباره آن وجود دارد. بعضی افراد تصور می‌کنند جرم گیری باعث نازک شدن مینای دندان، لق شدن دندان‌ها یا افزایش دائمی حساسیت می‌شود و به همین دلیل درمان را به تعویق می‌اندازند.
واقعیت این است که جرم گیری حرفه‌ای، وقتی بر اساس نیاز بیمار و با روش صحیح انجام شود، با هدف برداشتن جرم و رسوبات از سطح دندان و اطراف لثه انجام می‌شود؛ نه تراشیدن مینای سالم دندان.
البته ممکن است پس از درمان برای مدت کوتاهی حساسیت، احساس متفاوت در سطح دندان یا خونریزی خفیف لثه وجود داشته باشد. این علائم را باید از عوارض واقعی یا بیماری‌های زمینه‌ای لثه جدا کرد.
در ادامه، هفت باور رایج درباره ضرر جرم گیری را بررسی می‌کنیم.
جرم دندان چیست و چرا باید برداشته شود؟
داخل دهان به‌طور مداوم لایه‌ای چسبنده از باکتری‌ها و مواد مختلف روی دندان تشکیل می‌شود که به آن پلاک دندان گفته می‌شود.
پلاک در مراحل اولیه نرم است و با مسواک زدن و تمیز کردن بین دندان‌ها قابل حذف است. اما اگر برای مدتی روی دندان باقی بماند، مواد معدنی بزاق وارد آن می‌شوند و پلاک می‌تواند به رسوب سخت‌تری به نام جرم یا Calculus تبدیل شود.
برخلاف پلاک نرم، جرم معمولاً با مسواک معمولی از سطح دندان جدا نمی‌شود.
تجمع جرم، به‌خصوص در نزدیکی خط لثه، می‌تواند محیط مناسبی برای تجمع بیشتر پلاک ایجاد کند و با التهاب لثه ارتباط داشته باشد. در بیماران مبتلا به بیماری پریودنتال نیز جرم و پلاک باید در قالب برنامه درمانی مناسب کنترل شوند.
باور اول: جرم گیری مینای دندان را از بین می‌برد
این یکی از شایع‌ترین نگرانی‌هاست.
در جرم گیری حرفه‌ای، هدف ابزار دستی یا دستگاه اولتراسونیک برداشتن رسوبات چسبیده به دندان است. این درمان در شرایط معمول برای «تراشیدن مینای سالم» طراحی نشده است.
ممکن است بعد از برداشتن حجم زیادی جرم، سطح دندان متفاوت یا حتی باریک‌تر به نظر برسد. دلیل این احساس اغلب این است که جرم برای مدت طولانی روی سطح دندان یا فضای بین دندان‌ها قرار داشته و بیمار به وجود آن عادت کرده است.
پس از برداشتن این رسوبات، شکل واقعی دندان و فضاهای طبیعی بین آن‌ها بیشتر احساس می‌شود.
بنابراین در حالت معمول، جرم گیری صحیح به معنی از بین بردن مینای دندان نیست.
باور دوم: جرم گیری باعث لق شدن دندان‌ها می‌شود
جرم گیری باعث ایجاد بیماری لثه یا لق شدن دندان سالم نمی‌شود.
اما در بیماری‌های پیشرفته لثه، استخوان و بافت‌های نگهدارنده دندان ممکن است پیش از شروع درمان تحلیل رفته باشند. در بعضی بیماران، حجم زیادی جرم اطراف دندان جمع شده و این رسوبات تا حدی حس کاذب «محکم بودن» ایجاد می‌کنند.
پس از برداشتن جرم، حرکت واقعی دندانی که از قبل حمایت استخوانی خود را از دست داده است بیشتر احساس می‌شود.
در این شرایط، علت اصلی لقی بیماری لثه و تحلیل بافت نگهدارنده دندان است، نه خود جرم گیری.
اگر دندان‌ها لق هستند، ارزیابی پریودنتال اهمیت دارد و نباید فقط به جرم گیری ساده اکتفا کرد.
باور سوم: جرم گیری باعث فاصله افتادن بین دندان‌ها می‌شود
پس از جرم گیری، بعضی افراد متوجه فضاهایی میان دندان‌های خود می‌شوند و تصور می‌کنند دستگاه جرم گیری این فاصله را ایجاد کرده است.
در واقع، اگر جرم حجم زیادی از فضای بین دندان‌ها را پر کرده باشد، پس از برداشتن آن فضای واقعی دیده می‌شود.
در بیماری لثه نیز ممکن است لثه متورم باشد. با کاهش التهاب، تورم کمتر می‌شود و شکل واقعی لثه مشخص می‌شود؛ در نتیجه فضای بین دندان‌ها ممکن است بیشتر به چشم بیاید.
بنابراین ظاهر شدن فضای بین دندان‌ها پس از درمان الزاماً به معنی آسیب ناشی از جرم گیری نیست.
باور چهارم: حساسیت بعد از جرم گیری یعنی دندان آسیب دیده است
حساسیت بعد از جرم گیری در بعضی بیماران ممکن است ایجاد شود و معمولاً موقتی است.
این حساسیت می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد، از جمله:
- برداشته شدن جرم از روی سطوح ریشه‌ای حساس
- کاهش التهاب و تورم لثه
- وجود تحلیل لثه از قبل
- نمایان شدن نواحی ریشه‌ای
- بیماری پریودنتال قبلی
در چنین شرایطی ممکن است تماس آب سرد یا هوای سرد برای مدتی ناراحت‌کننده باشد.
اگر حساسیت خفیف باشد و به‌تدریج کاهش پیدا کند، معمولاً جای نگرانی زیادی نیست. اما حساسیت شدید، طولانی‌مدت یا درد خودبه‌خودی می‌تواند علت دیگری داشته باشد و بهتر است بررسی شود.
باور پنجم: هر کسی باید هر شش ماه جرم گیری کند
فاصله مناسب بین جرم گیری‌ها برای همه افراد یکسان نیست.
نیاز به جرم گیری به عواملی مانند میزان تشکیل جرم، وضعیت لثه، سابقه بیماری پریودنتال، کیفیت بهداشت دهان، سیگار، بعضی بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط فردی بستگی دارد.
بعضی افراد ممکن است به مراقبت‌های حرفه‌ای با فاصله کوتاه‌تر نیاز داشته باشند و برخی دیگر جرم بسیار کمی تشکیل دهند.
بنابراین تعیین یک فاصله ثابت برای همه بیماران منطقی نیست.
دندان‌پزشک یا متخصص لثه پس از معاینه می‌تواند مشخص کند که چه نوع پاک‌سازی و با چه فاصله‌ای برای فرد مناسب‌تر است.
باور ششم: جرم گیری دندان در خانه همان نتیجه جرم گیری حرفه‌ای را دارد
جرم گیری دندان در خانه با ابزارهای فلزی یا وسایلی که برای مصرف حرفه‌ای طراحی شده‌اند توصیه نمی‌شود.
استفاده نادرست از ابزار تیز می‌تواند باعث آسیب به لثه، خراش سطح دندان یا آسیب به ترمیم‌های موجود شود. همچنین فرد بدون آموزش تخصصی نمی‌تواند وضعیت زیر لثه یا بیماری پریودنتال را به‌درستی ارزیابی کند.
محصولاتی که برای کنترل پلاک در خانه استفاده می‌شوند، مانند مسواک، خمیردندان و وسایل تمیزکننده بین دندان‌ها، نقش بسیار مهمی دارند؛ اما با جرم گیری حرفه‌ای یکسان نیستند.
پس در خانه چه کاری مفید است؟
هدف اصلی مراقبت خانگی، جلوگیری از تجمع پلاک و کاهش سرعت تشکیل جرم جدید است.
اقدامات مهم شامل موارد زیر هستند:
- مسواک زدن منظم با تکنیک مناسب
- تمیز کردن فضای بین دندان‌ها
- استفاده از خمیردندان مناسب
- کنترل عوامل خطر مانند مصرف دخانیات
- مراجعه دوره‌ای متناسب با شرایط فرد
جرم سخت‌شده بهتر است توسط دندان‌پزشک یا متخصص مربوطه برداشته شود.
باور هفتم: وقتی دندان درد ندارد، جرم گیری لازم نیست
بیماری‌های لثه همیشه با درد شروع نمی‌شوند.
التهاب لثه ممکن است با خونریزی هنگام مسواک زدن، قرمزی، تورم یا بوی بد دهان همراه باشد و بیمار هیچ درد واضحی نداشته باشد.
در مراحل پیشرفته‌تر نیز ممکن است تحلیل استخوان بدون درد شدید رخ دهد.
به همین دلیل، نداشتن درد به‌تنهایی معیار مناسبی برای سالم بودن لثه نیست.
اگر جرم قابل توجه، خونریزی لثه یا علائم بیماری پریودنتال وجود داشته باشد، ارزیابی و درمان مناسب اهمیت دارد.
جرم گیری دندان با تمیزکاری معمولی چه تفاوتی دارد؟
نوع پاک‌سازی به شرایط لثه بستگی دارد.
در فردی که لثه نسبتاً سالم دارد، برداشتن جرم‌های سطحی و پاک‌سازی حرفه‌ای ممکن است کافی باشد.
اما اگر بیماری پریودنتال و پاکت‌های عمیق وجود داشته باشد، ممکن است درمان گسترده‌تری مانند دبریدمان یا جرم گیری و صاف کردن سطح ریشه در نواحی زیر لثه لازم باشد.
بنابراین اصطلاح عمومی «جرم گیری» می‌تواند برای درمان‌هایی با عمق و هدف متفاوت استفاده شود و روش مناسب باید پس از معاینه تعیین شود.
آیا جرم گیری باعث سفید شدن دندان می‌شود؟
جرم گیری یک درمان سفیدکننده یا بلیچینگ نیست.
با این حال، برداشتن جرم و برخی رنگدانه‌های سطحی ممکن است باعث شود دندان‌ها تمیزتر و روشن‌تر به نظر برسند.
اگر رنگ طبیعی دندان زردتر باشد یا تغییر رنگ داخل ساختار دندان وجود داشته باشد، جرم گیری نمی‌تواند آن را مانند بلیچینگ تغییر دهد.
بنابراین باید میان پاک‌سازی حرفه‌ای و درمان سفید کردن دندان تفاوت قائل شد.
بعد از جرم گیری چه مراقبت‌هایی لازم است؟
مراقبت بعد از درمان معمولاً ساده است. بسته به شرایط بیمار، ممکن است دندان‌پزشک توصیه‌های اختصاصی ارائه کند.
به‌طور کلی:
- مسواک زدن منظم را ادامه دهید.
- فضای بین دندان‌ها را تمیز نگه دارید.
- اگر لثه حساس است، طبق توصیه درمانگر از روش مناسب تمیز کردن استفاده کنید.
- در صورت حساسیت موقت، از محرک‌های بسیار سرد یا گرم برای مدت کوتاهی پرهیز کنید.
- محصولات مخصوص حساسیت را فقط مطابق توصیه دندان‌پزشک یا دستور محصول استفاده کنید.
- جلسات پیگیری را در صورت وجود بیماری لثه جدی بگیرید.
چه زمانی بعد از جرم گیری باید به دندان‌پزشک مراجعه کرد؟
مقداری حساسیت یا ناراحتی کوتاه‌مدت می‌تواند طبیعی باشد، اما بعضی علائم نیازمند بررسی هستند.
برای مثال:
- درد شدید یا رو به افزایش
- تورم غیرعادی
- خونریزی قابل توجه و مداوم
- حساسیت شدید که کاهش پیدا نمی‌کند
- لق شدن جدید و واضح دندان
- علائم عفونت
وجود این علائم به معنی این نیست که جرم گیری حتماً باعث مشکل شده است؛ علت باید با معاینه مشخص شود.
سؤالات متداول
1. آیا جرم گیری دندان ضرر دارد؟
اگر بر اساس نیاز بیمار و با روش صحیح انجام شود، هدف آن برداشتن رسوبات و کنترل عوامل مرتبط با بیماری لثه است و به‌طور معمول به مینای سالم آسیب نمی‌زند.
2. چرا بعد از جرم گیری دندان‌ها حساس می‌شوند؟
برداشته شدن جرم از روی سطوح حساس، تحلیل قبلی لثه یا نمایان شدن بخشی از ریشه می‌تواند باعث حساسیت موقتی شود.
3. آیا جرم گیری باعث لق شدن دندان می‌شود؟
خیر. اگر دندان بعد از جرم گیری لق احساس شود، ممکن است حمایت استخوانی آن از قبل به دلیل بیماری لثه کاهش یافته باشد.
4. آیا می‌توان جرم دندان را در خانه برداشت؟
برداشتن جرم سخت با ابزارهای تیز در خانه توصیه نمی‌شود. این کار می‌تواند به لثه و دندان آسیب بزند. مراقبت خانگی باید بیشتر بر کنترل پلاک متمرکز باشد.
5. هر چند وقت یک بار باید جرم گیری انجام داد؟
فاصله مناسب برای همه یکسان نیست و به میزان تشکیل جرم، وضعیت لثه و عوامل خطر فرد بستگی دارد.
جمع‌بندی
جرم گیری دندان در صورت انجام صحیح و براساس نیاز واقعی بیمار، یک اقدام درمانی برای حذف رسوبات سخت و کمک به کنترل سلامت لثه است و نباید با تراشیدن مینای سالم اشتباه گرفته شود.
بخش زیادی از نگرانی‌ها درباره ضرر جرم گیری از تغییراتی ناشی می‌شوند که پس از برداشتن جرم بهتر دیده یا احساس می‌شوند؛ مانند نمایان شدن فضای بین دندان‌ها، مشخص شدن لقی قبلی یا ایجاد حساسیت موقت.
از طرف دیگر، جرم گیری برای همه افراد با یک برنامه زمانی ثابت لازم نیست و نوع درمان نیز در افراد مبتلا به بیماری لثه با افراد دارای لثه سالم متفاوت است.
بهترین راه برای مشخص کردن نیاز به جرم گیری، معاینه لثه و دندان‌هاست.
اگر روی دندان‌ها جرم قابل مشاهده دارید، لثه هنگام مسواک زدن خونریزی می‌کند یا مدت زیادی از آخرین بررسی سلامت لثه گذشته است، می‌توانید برای معاینه دندان‌پزشکی مراجعه کنید. پس از بررسی وضعیت پلاک دندان، جرم و سلامت لثه مشخص می‌شود که آیا پاک‌سازی معمولی، جرم گیری یا درمان کامل‌تری برای لثه نیاز است.
